appok. Nabayagen nga inur-uraykayo. Ammok, saanakon nga agbayag. Dagitoy ti kapapatgan ken karagsakan nga aldawko ta makadennakayo.” “Ket saan a dayta ti ibagbagayo, a, nanang,” insagaysay ni Roding dagiti ramayna iti kasla sabong ti ledda a buok ti inana sa inagkanna dagiti kuribetbeten a pingping ken muging daytoy. “Ikalikagumyo a pumaut pay ti biagyo. Umaykayto pay idiay Canada tapno makadennam dagiti appokom. Dayta pay laeng ti yaw-awismi kenka idi ngem kunam met a dimo mapanawan ti turod ken daydiay dissuor.” “Ammok a saanakon nga agbayag, anakko,” kinuna ketdi manen ti baket. “Addan ni amayo a mangsukon kaniak. Adda laeng kayatko nga ibilin kenka isu a diak pay makapan...” Simgar ni Roding. Nagkikinnitada kadagiti annakna ken da Manang Lina ken Balbina. “Nanang, saan a ti la sasawem. Addakami ditoy tapno iliwendaka. Nasurok a makabulanmi ditoy. Agpalaing ken agpapigsaka ta atendaramto ti kasar ‘toy apokom, ni Bianca, iti mabiit. Tubo iti Tuguegarao ti pakaikamanganna ngem agnaedda metten idiay Canada.” “Ne, ket kablaawanka, apok…” “Agyamanak, lila. Ket, wen, a. Ikarigatam ti agpalaing, lila.” Inarakup ni Bianca Christina ti baket; sa inagkanna ti muging daytoy. “Naragsakakto unay no addaka iti kasarko.” “Addaak man wenno awanak iti sidongyo, addaakto latta nga agnanayon kadakayo, apok. Ala, yawiddak ngaruden, annakko, ta idiay Simpatuyo ti pagiinniliwantayo. Mailiwakon iti kalapawmi iti daydi amayo idiay turod.” “Ngem kasla nakapsutkayo pay, nanang. Ditoykayo pay laeng ta mabantayandakayo dagiti doktor ken nurse.” “Napigsaakon. Agpalaingakton idiay Simpatuyo. Kailiwko ti sadiwa nga angin idiay turod… dagiti kappuros a prutas ken nateng...” Iti dayta met la nga aldaw, inyawidda ni Ina Lining. Nasdaaw ti doktorna ta simmaranta, a kasla ketdin saan a nagsakit, ti baket. Inresetaanna iti agas ken bitamina ti baket. “Iliwnan sa laeng kadakayo, kabagis,” agkatkatawa ni Manang Lina idi pampanurnorendan ti kalsada nga agpa-Simpatuyo. “Idi awankayo pay, nakain-innil ken agas-asug. Sangkasaona ti naganmo ken dagiti annakmo.” “Ala, ket bareng lumaingen a mamimpinsan, kabagis.” Nagtarusda iti bunggalo nga impaaramid idi ni Roding para iti inada iti sungadan ti purok. Nadalus ken naaywanan da Manang Lina ken Balbina ti balay. Kaarrubada laeng ti kabsatna. Awan ti pamilia ti inaunaan a kabsatna, ni Manong Pidong, ta agnaeddan idiay Cogeo, Antipolo. Ipatpatalonna kano ti tawidna a daga iti maysa a kaanakanda ditoy Simpatuyo. Tallo ti kuarto ti balay. Marmolisado. Iti kuarto ti baket ti nangitarusanda iti baket. Inokupar ni Bianca Christina ti maikadua a kuarto. Ti maikatlo a kuarto ti pagturogan da Roding ken Roden Christian. Adda double deck a kama. Inkeddeng da Roding ken Manang Lina nga inton bigat laengen ti isasang-atda idiay turod. Padalusan kano pay ni Manang Lina kadagiti annakna ti kalapaw ti baket. Iti naladaw a sardam, pinaayaban ni Ina Lining ni Roding. Tinurong ni Roding ti kuarto ti inada. Nakasanggir ti baket iti napagtutuon a pungan iti headboard ti kama. Impatangep ti baket ti ridaw ti kuartona. Kayatna nga agsaritada a duduada laeng. Iti saklot ti baket, adda daan a tubong a nakakalub. Adu ti sinarsarita ti baket. Nangruna ti maipapan iti turod ken ti dissuor. Impalagip ti inana a tawidna daytoy ket agingga a dina maipasigurado a dinanto baybay-an, dinto agtalna ti panunot ken kararuana. Linuktan ti baket ti tubong ket inruarna ti titulo ti daga sa inyawatna ken ni Roding. “Adda dita ti pudno a paraisotayo, anakko,” kinuna ti baket. “Manipud iti daydi apongmo a lakay, kadakami iti daydi tatangmo... ken uray kenka, ken ni Sioning! Adda kupikop daydiay bassit a paraiso a napateg a laglagip ken kaipapanan ti biagtayo. Dinto magatadan ti uray mano a material a kinabaknang. Adda balitok sadiay a nasken nga ipateg ken taginayonen, anakko...” Di nakauni a dagus ni Roding. Addan ti panunotna ken ni Sioning. “K-komustan ni Sioning, nanang?” nakarawana. “District Supervisor dagiti pagadalan iti distritotayo. Balon. Anakna ni Susanna Angelica, ti agdama ken kaubingan a mayor a patanor ti Sta. Teresita.” “N-naragsakak para kenkuana, nanang.” Insublina ti titulo ti daga iti tubong. Indalimanekna. “Dimo kad’ kailiw a mapan komustaen... duada iti balasangna? Pambaram metten nga agyaman kadakuada, nangruna ken ni mayora a nangtulong kadakami tapno mayospitalak. Ibilang met ni mayora ti bagina nga apokok.” Namatmatan ni Roding ti inana. Agsalsaludsod dagiti matana. Umis-isem; nagtungtung-ed ti baket. Adda iparparipiripna! Ket di naaluadan ni Roding ti nagkebba iti uray la nga. INYALLATIWDA ni Ina Lining iti kalapawna iti turod iti sakbay ti pangngaldaw iti kabigatanna, Domingo. Nakataltalinaay ken kasla mapnek unay ti baket a kasla pay nailiwan a nagidda iti kadaanan a kanupi iti sipi. Pan-aw ti atep, nipa ti diding, nagisgisla a kawayan ti datar ti kalapaw. Bugas ti ballatinaw ken apitong dagiti adigina. Nakalukat dagiti tawa a nasigkatan iti butakal ket sumsumrek ti angin. Nakagin-awa bassit ti rikna da Roding ken dagiti annakna. Immanay ti pariir ken lamiis ti turod a nangparmek iti dagaang. Umang-anges ti aglawlaw. Impalpalawlaw ni Roding ti imatangna iti uneg ti kalapaw. Addayta dagiti kadaanan a baul iti abay dagiti tawa a pagtugawan a pagtan-awan, ti kadaanan nga almasen iti laem a nakaikabilan dagiti naalmidor a supot ti pungan ken ules nga abel-Iloko; ti dulang iti katengngaan ti kosina; ti banggera a nakaiparabawan dagiti pinggan ken malabi nga aglingling-et iti lamiis ti inumen a danum a nagyanna; ti dalikan a damili; ti kasuoran a napno iti nabalsig a pagtungo; ti bangsal a yan ti burnay a pagsareban. Kasla nakita ni Roding ti kinaubingna iti daytoy a pagtaengan. Ket dimges manen ti naidumduma nga iliw iti pusona. Nadlawna ti basket a nalaga iti way a naisab-it iti ngatuen ti dulang. No adda teddada idi a sida wenno taraon, dita ti pangipanan ti inada tapno di kallongen ti pusa wenno ti asoda. Dina man ammo ngem kasla adda nangarasaas kenkuana tapno gaw-atenna ti basket. Linuktanna. Awan ti linaonna a tedda a taraon, malaksid iti maysa a botelia ti sioktong nga adda naupran a di mainaganan a ramramut ken babassit a sangsanga. Nadlaw ni Manang Lina ket inawatna ti botelia iti kabsatna. “’Tay pannig-an a nabayagen a dawdawatek ken ni nanang daytoy, kabagis,” inkatawa ti kabsatna. “Sangkakunana a sapulenna para kaniak. Dita gayam ti nangidulinanna. Nakabawannan sa!” Nagkatawa manen ti kabsatna. Pannig-an? Ket nalagipna ni Sioning. Ken daydi sikog daytoy. Daydi kinuna daytoy a pinainum daydi amana iti pannig-an. Sa ti imparipirip ni Ina Lining kenkuana idi sardam. Ti kano pay panangsarungkarna ken ni Sioning. Ken ni Mayor Susanna Angelica. Manen, dina nagawidan ti panagragutok ti barukongna. Narnekanen ti inada ket inkeddengda nga agaama ti manglawlaw iti turod. Nabati da Manang Lina ken Balbina ta isaganada kano ti pangaldawda. Idi makaulogda nga agaama iti paraangan, inkidem ni Roding ti immanges iti nauneg. Presko ti angin. Makapabang-ar. Nagmulagat idi makangngeg kadagiti kanta dagiti billit kadagiti sanga iti aglawlaw ti kalapaw. Adda pay riaw ti kiaw nga immagibas; ken uni dagiti martines kadagiti umokda ngata kadagiti niog; iti tangatang, adda agam-ampayag a kali. Nakasirsirnaat ti law-ang; nakapurpuraw dagiti ulep. Napaliiw ni Roden a kas idi, uray iti panawen ti kangitingitan ti kalgaw, naberde latta ti aglawlaw ti turod gapu kadagiti gmelina, kayo nga agbunga, pinuon dagiti niog a narnuoyan iti bunga; ken kasla di mauma ti dissuor a pagtaptapuakan ti nalamiis a danum nga aggapu iti sellang ti dua a turod. Isu pay laeng daydi bassit a paraiso, ngem madlaw a nagkalaeganen, ken addan dagiti natulid nga adigi a kayo ti barut nga alad. Sa daydiay lipit nga agturong iti kalapaw manipud idiay purokda a yan ti bunggaloda, nasken a madalusan, maikalawa ken no nasken, masemento tapno makadanon ti lugan, a kas iti van ni Balbina, iti paraangan ti kalapaw ni Ina Lining. Imbatida ti van ni Balbina itay iti paraangan ti kaasitgan a kaarrubada dita ballasiw ti bassit a karayan. Sa inluganda ti inana iti kariton a ginuyod ti nuang ti kaanakanna. Wen, dayta bassit a karayan, nasken a marangtayan koma tapno awan ti saripda— uray panawen ti panagdakkel ti agus— a bumallasiw ditoy turod. Ken nasken a maidanonto ti elektrisidad ditoy tapno lumawag ti aglawlaw. “Dad, umaykan ta agdidigostayo!” ni Roden Christian a kaduana ni manangna a Bianca Christina. Naguyosda lattan ket dagiti laeng pagunegda ti nabati. “Naglamiis ti danum. Naimas ti agdigos!” Naguyos metten ket ti laeng karsonsiliona ti nabati. Timpuak iti danum ket nabang-aran. Kasla dida mauma nga agaama nga agtantanog. Kasla ubing met ti riknana a nakitinniliwan ken nakisinsinnayyo kadagiti annakna. Idi kuan, natiliw dagiti annakna ket inrarebda. Naggulagol sa impennekna ti naglangoy nga immadayo kadagiti annakna. Limmung-aw iti likudan ti agtintinnag a danum iti dissuor. Dita, nakitana ti dalumpinas a bato: ket nalagipna ti napalabas. Dimges ti pusona. Sioning! Sioning! Nagbalaw dagiti annakna idi di met lumung-awen. Agsangitdan ta impagarupdan a nalmes ti amada. Kapilitan a bimmatok manen sa limmung-aw iti asideg dagiti annakna. Inar-arakupda ti amada. Kinatkatawaanna ida. Impakitana ti palimed iti likudan ti agtintinnag a danum iti dissuor kadagiti annakna: ti dalumpinas a bato a kasla kanupi; ti gukayab; ti nakalamlames ken adut’ udang, bukto, igat, agurong, suso, kappi ken siek nga ubbog manipud iti gukayab. “This is paradise, dad!” indayaw dagiti annakna. “Napintas a pagbakasionan ditoy!” Intuloyda ti naguper iti dissuor. Sa laeng timmakdangda idi yayab da Balbina ken Manang Lina ti naladaw a pangaldawda. INYAWAG ni Balbina iti sekretaria ni Mayor Susanna Angelica ti isasarungkar da Roding iti opisinana tapno personal nga agyamanda kenkuana. Ngem idi maammuan ti mayora nga isuda ti bisita, imbaga ti mayor nga idiay laengen pagtaenganda ti pagderetsuanda ta sangailienda ida iti maysa a pangrabii. Kadua da Roding dagiti annakna ken da Balbina ken Manang Lina a simmarungkar iti pagtaengan da Mayor Susanna Angelica iti Centro East. Di nakasurot ni Ina Lining ta agpapaungar pay, ken kinaykayatna ti aginana kano. Ti maysa a balasang ni Manang Lina ti nangbantay iti baket. Kadaanan, ngem nadaeg a balay. Balay pay laeng dagiti nagmalmalalaki a politiko a kaputotan da Sioning iti ili ken probinsiada. Apagparada ni Balbina iti van iti sango ti balay, sinabat ida ti badigard. Isun ti nangiparada iti van. Sinabat ida ti katulongan iti ridaw. Intarusna ida iti nalawa a salas. Iti kosina, naidasaren ti nabaknang a pangrabii; dumandanon ti makapasaraaw nga ayamuom dagiti taraon iti yanda. Immuli ti maikadua a katulongan iti immuleg nga agdan nga agturong iti maikadua a kadsaaran tapno ipakaammona ti kaaddada. Madamdama pay, nagsaruno da Mayor Susanna Angelica ken Sioning nga immulog iti agdan. Nagragutok ti puso ni Roding idi mamatmatanna dagiti agina. Pinagsinnublatna ida a kinita. Ti mayora, di mailinged a karuprupa ken kasuksukog la unay ni Bianca Christina. Ti laeng kudilda ti nagdumaanda. Ket nalagipna ti paripirip ken nabagas nga isem ken panagtungtung-ed ti inada idi agsaritada idi sangsangpetda. Isu met laeng! Ni Sioning, kasla di met nabaelan a linaylay ti panawen. Isu pay laeng daydi babai nga inay-ayatna, malaksid laeng ta addan saggaysa nga ubanna, ken pamuskolen ti anteohosna. Limmukmeg, ngem maitugotan pay laeng ti kinapusaksakna. Napatakderda nga agaama idi makaulog dagiti agina. Dida nakauni a dagus. Nagmiminnatmatda lattan. Adda siddaaw kadagiti mata dagiti annak ni Roding a nakaimatang iti mayora, ket dida naigawid a tinaliaw ti amada. Agsalsaludsod dagiti matada kenkuana. Kinutim laeng ti amada ti bibigna; sa inyam-ammona dagiti annakna iti agina a Sioning ken Mayor Susanna Angelica. Nagkinnita da Sioning ken ti mayora. Sa makalulua a nagtung-ed ni Sioning. Daydiay laeng, dimmarup a kasla mailiwan nga immarakup ni Mayor Susanna Angelica ken ni Roding. Nairut. Napaut. Kasla adda narangtayan a rikna ken bara a nangep-ep iti di mailadawan nga iliw iti kinataoda. Ikkis ti lasag ken dara. Nagsaning-i pay ti mayora. Inap-aprosan met ni Roding ti bukot ti balasang. “Saanen a misterio ken ni Susanna, Roding. Impudnok ti amin. Naawatanna,” inlawlawag ni Sioning idi makapagwaywayasda ken Roding. “Ngem ti pannig-an…” “Saan a pudno. Inlibasko nga imburak ken imbelleng!” “Ngem apay a tinallikudam daydi karinkarita?” “Diak nabalusingsing daydi papang. Adda sakit ti pusona. Diak kayat a data ti gapuna ti pakaapitanna a dina oras. No mapasamak a kasta, napanunotko idi a nariribukto ti biagta. Pakawanennak iti kinarasik.” Iniggaman ni Roding ti kanawan nga ima ni Sioning; indennesna iti barukongna. “Pakawanennak daydi nagawan a kaingungotko, ngem inay-ayatka iti amin a puso ken kararuak! Agpapan ita.” 4. MARAGSAKANAK iti daytay naimatanganta idiay pagtaengan ken hardin da Sioning, inada... Uray siak, amada. Ngem umanay ngatan dagidiay a rason tapno agawid ken taripatuen ni Roding ti turod ken ti dissuor? Ken taginayonennanto ngata dayta kalapawta? Dakkel ti namnamak, inada... umanayen a pangrugian. No kasta, mabalinko ngaruden ti sumurot kenka? Timmangad ni Ama Asiong iti batogda a langit. Nakipagtangad met ni Ina Lining. Agmarmarapukawen ti gagan-ayan, inada. Naginnisemda. Sa nagkibinda. Nakalawlawag dagiti rupada. Naglukat ti law-ang, ket adda bimmaba a nakapudpudaw ken awan mulitna nga ulep a nangbungon ken nangakup kadakuada. Idi agpukaw ti ulep, agar-arin ti anaraar...

appok. Nabayagen nga inur-uraykayo. Ammok, saanakon nga agbayag. Dagitoy ti kapapatgan ken karagsakan nga aldawko ta makadennakayo.” “Ket saan a dayta ti ibagbagayo, a, nanang,” insagaysay ni Roding dagiti ramayna iti kasla sabong ti ledda a buok ti inana sa inagkanna dagiti kuribetbeten a pingping ken muging daytoy. “Ikalikagumyo a pumaut pay ti biagyo. Umaykayto pay idiay Canada tapno makadennam dagiti appokom. Dayta pay laeng ti yaw-awismi kenka idi ngem kunam met a dimo mapanawan ti turod ken daydiay dissuor.” “Ammok a saanakon nga agbayag, anakko,” kinuna ketdi manen ti baket. “Addan ni amayo a mangsukon kaniak. Adda laeng kayatko nga ibilin kenka isu a diak pay makapan...” Simgar ni Roding. Nagkikinnitada kadagiti annakna ken da Manang Lina ken Balbina. “Nanang, saan a ti la sasawem. Addakami ditoy tapno iliwendaka. Nasurok a makabulanmi ditoy. Agpalaing ken agpapigsaka ta atendaramto ti kasar ‘toy apokom, ni Bianca, iti mabiit. Tubo iti Tuguegarao ti pakaikamanganna ngem agnaedda metten idiay Canada.” “Ne, ket kablaawanka, apok…” “Agyamanak, lila. Ket, wen, a. Ikarigatam ti agpalaing, lila.” Inarakup ni Bianca Christina ti baket; sa inagkanna ti muging daytoy. “Naragsakakto unay no addaka iti kasarko.” “Addaak man wenno awanak iti sidongyo, addaakto latta nga agnanayon kadakayo, apok. Ala, yawiddak ngaruden, annakko, ta idiay Simpatuyo ti pagiinniliwantayo. Mailiwakon iti kalapawmi iti daydi amayo idiay turod.” “Ngem kasla nakapsutkayo pay, nanang. Ditoykayo pay laeng ta mabantayandakayo dagiti doktor ken nurse.” “Napigsaakon. Agpalaingakton idiay Simpatuyo. Kailiwko ti sadiwa nga angin idiay turod… dagiti kappuros a prutas ken nateng...” Iti dayta met la nga aldaw, inyawidda ni Ina Lining. Nasdaaw ti doktorna ta simmaranta, a kasla ketdin saan a nagsakit, ti baket. Inresetaanna iti agas ken bitamina ti baket. “Iliwnan sa laeng kadakayo, kabagis,” agkatkatawa ni Manang Lina idi pampanurnorendan ti kalsada nga agpa-Simpatuyo. “Idi awankayo pay, nakain-innil ken agas-asug. Sangkasaona ti naganmo ken dagiti annakmo.” “Ala, ket bareng lumaingen a mamimpinsan, kabagis.” Nagtarusda iti bunggalo nga impaaramid idi ni Roding para iti inada iti sungadan ti purok. Nadalus ken naaywanan da Manang Lina ken Balbina ti balay. Kaarrubada laeng ti kabsatna. Awan ti pamilia ti inaunaan a kabsatna, ni Manong Pidong, ta agnaeddan idiay Cogeo, Antipolo. Ipatpatalonna kano ti tawidna a daga iti maysa a kaanakanda ditoy Simpatuyo. Tallo ti kuarto ti balay. Marmolisado. Iti kuarto ti baket ti nangitarusanda iti baket. Inokupar ni Bianca Christina ti maikadua a kuarto. Ti maikatlo a kuarto ti pagturogan da Roding ken Roden Christian. Adda double deck a kama. Inkeddeng da Roding ken Manang Lina nga inton bigat laengen ti isasang-atda idiay turod. Padalusan kano pay ni Manang Lina kadagiti annakna ti kalapaw ti baket. Iti naladaw a sardam, pinaayaban ni Ina Lining ni Roding. Tinurong ni Roding ti kuarto ti inada. Nakasanggir ti baket iti napagtutuon a pungan iti headboard ti kama. Impatangep ti baket ti ridaw ti kuartona. Kayatna nga agsaritada a duduada laeng. Iti saklot ti baket, adda daan a tubong a nakakalub. Adu ti sinarsarita ti baket. Nangruna ti maipapan iti turod ken ti dissuor. Impalagip ti inana a tawidna daytoy ket agingga a dina maipasigurado a dinanto baybay-an, dinto agtalna ti panunot ken kararuana. Linuktan ti baket ti tubong ket inruarna ti titulo ti daga sa inyawatna ken ni Roding. “Adda dita ti pudno a paraisotayo, anakko,” kinuna ti baket. “Manipud iti daydi apongmo a lakay, kadakami iti daydi tatangmo... ken uray kenka, ken ni Sioning! Adda kupikop daydiay bassit a paraiso a napateg a laglagip ken kaipapanan ti biagtayo. Dinto magatadan ti uray mano a material a kinabaknang. Adda balitok sadiay a nasken nga ipateg ken taginayonen, anakko...” Di nakauni a dagus ni Roding. Addan ti panunotna ken ni Sioning. “K-komustan ni Sioning, nanang?” nakarawana. “District Supervisor dagiti pagadalan iti distritotayo. Balon. Anakna ni Susanna Angelica, ti agdama ken kaubingan a mayor a patanor ti Sta. Teresita.” “N-naragsakak para kenkuana, nanang.” Insublina ti titulo ti daga iti tubong. Indalimanekna. “Dimo kad’ kailiw a mapan komustaen... duada iti balasangna? Pambaram metten nga agyaman kadakuada, nangruna ken ni mayora a nangtulong kadakami tapno mayospitalak. Ibilang met ni mayora ti bagina nga apokok.” Namatmatan ni Roding ti inana. Agsalsaludsod dagiti matana. Umis-isem; nagtungtung-ed ti baket. Adda iparparipiripna! Ket di naaluadan ni Roding ti nagkebba iti uray la nga. INYALLATIWDA ni Ina Lining iti kalapawna iti turod iti sakbay ti pangngaldaw iti kabigatanna, Domingo. Nakataltalinaay ken kasla mapnek unay ti baket a kasla pay nailiwan a nagidda iti kadaanan a kanupi iti sipi. Pan-aw ti atep, nipa ti diding, nagisgisla a kawayan ti datar ti kalapaw. Bugas ti ballatinaw ken apitong dagiti adigina. Nakalukat dagiti tawa a nasigkatan iti butakal ket sumsumrek ti angin. Nakagin-awa bassit ti rikna da Roding ken dagiti annakna. Immanay ti pariir ken lamiis ti turod a nangparmek iti dagaang. Umang-anges ti aglawlaw. Impalpalawlaw ni Roding ti imatangna iti uneg ti kalapaw. Addayta dagiti kadaanan a baul iti abay dagiti tawa a pagtugawan a pagtan-awan, ti kadaanan nga almasen iti laem a nakaikabilan dagiti naalmidor a supot ti pungan ken ules nga abel-Iloko; ti dulang iti katengngaan ti kosina; ti banggera a nakaiparabawan dagiti pinggan ken malabi nga aglingling-et iti lamiis ti inumen a danum a nagyanna; ti dalikan a damili; ti kasuoran a napno iti nabalsig a pagtungo; ti bangsal a yan ti burnay a pagsareban. Kasla nakita ni Roding ti kinaubingna iti daytoy a pagtaengan. Ket dimges manen ti naidumduma nga iliw iti pusona. Nadlawna ti basket a nalaga iti way a naisab-it iti ngatuen ti dulang. No adda teddada idi a sida wenno taraon, dita ti pangipanan ti inada tapno di kallongen ti pusa wenno ti asoda. Dina man ammo ngem kasla adda nangarasaas kenkuana tapno gaw-atenna ti basket. Linuktanna. Awan ti linaonna a tedda a taraon, malaksid iti maysa a botelia ti sioktong nga adda naupran a di mainaganan a ramramut ken babassit a sangsanga. Nadlaw ni Manang Lina ket inawatna ti botelia iti kabsatna. “’Tay pannig-an a nabayagen a dawdawatek ken ni nanang daytoy, kabagis,” inkatawa ti kabsatna. “Sangkakunana a sapulenna para kaniak. Dita gayam ti nangidulinanna. Nakabawannan sa!” Nagkatawa manen ti kabsatna. Pannig-an? Ket nalagipna ni Sioning. Ken daydi sikog daytoy. Daydi kinuna daytoy a pinainum daydi amana iti pannig-an. Sa ti imparipirip ni Ina Lining kenkuana idi sardam. Ti kano pay panangsarungkarna ken ni Sioning. Ken ni Mayor Susanna Angelica. Manen, dina nagawidan ti panagragutok ti barukongna. Narnekanen ti inada ket inkeddengda nga agaama ti manglawlaw iti turod. Nabati da Manang Lina ken Balbina ta isaganada kano ti pangaldawda. Idi makaulogda nga agaama iti paraangan, inkidem ni Roding ti immanges iti nauneg. Presko ti angin. Makapabang-ar. Nagmulagat idi makangngeg kadagiti kanta dagiti billit kadagiti sanga iti aglawlaw ti kalapaw. Adda pay riaw ti kiaw nga immagibas; ken uni dagiti martines kadagiti umokda ngata kadagiti niog; iti tangatang, adda agam-ampayag a kali. Nakasirsirnaat ti law-ang; nakapurpuraw dagiti ulep. Napaliiw ni Roden a kas idi, uray iti panawen ti kangitingitan ti kalgaw, naberde latta ti aglawlaw ti turod gapu kadagiti gmelina, kayo nga agbunga, pinuon dagiti niog a narnuoyan iti bunga; ken kasla di mauma ti dissuor a pagtaptapuakan ti nalamiis a danum nga aggapu iti sellang ti dua a turod. Isu pay laeng daydi bassit a paraiso, ngem madlaw a nagkalaeganen, ken addan dagiti natulid nga adigi a kayo ti barut nga alad. Sa daydiay lipit nga agturong iti kalapaw manipud idiay purokda a yan ti bunggaloda, nasken a madalusan, maikalawa ken no nasken, masemento tapno makadanon ti lugan, a kas iti van ni Balbina, iti paraangan ti kalapaw ni Ina Lining. Imbatida ti van ni Balbina itay iti paraangan ti kaasitgan a kaarrubada dita ballasiw ti bassit a karayan. Sa inluganda ti inana iti kariton a ginuyod ti nuang ti kaanakanna. Wen, dayta bassit a karayan, nasken a marangtayan koma tapno awan ti saripda— uray panawen ti panagdakkel ti agus— a bumallasiw ditoy turod. Ken nasken a maidanonto ti elektrisidad ditoy tapno lumawag ti aglawlaw. “Dad, umaykan ta agdidigostayo!” ni Roden Christian a kaduana ni manangna a Bianca Christina. Naguyosda lattan ket dagiti laeng pagunegda ti nabati. “Naglamiis ti danum. Naimas ti agdigos!” Naguyos metten ket ti laeng karsonsiliona ti nabati. Timpuak iti danum ket nabang-aran. Kasla dida mauma nga agaama nga agtantanog. Kasla ubing met ti riknana a nakitinniliwan ken nakisinsinnayyo kadagiti annakna. Idi kuan, natiliw dagiti annakna ket inrarebda. Naggulagol sa impennekna ti naglangoy nga immadayo kadagiti annakna. Limmung-aw iti likudan ti agtintinnag a danum iti dissuor. Dita, nakitana ti dalumpinas a bato: ket nalagipna ti napalabas. Dimges ti pusona. Sioning! Sioning! Nagbalaw dagiti annakna idi di met lumung-awen. Agsangitdan ta impagarupdan a nalmes ti amada. Kapilitan a bimmatok manen sa limmung-aw iti asideg dagiti annakna. Inar-arakupda ti amada. Kinatkatawaanna ida. Impakitana ti palimed iti likudan ti agtintinnag a danum iti dissuor kadagiti annakna: ti dalumpinas a bato a kasla kanupi; ti gukayab; ti nakalamlames ken adut’ udang, bukto, igat, agurong, suso, kappi ken siek nga ubbog manipud iti gukayab. “This is paradise, dad!” indayaw dagiti annakna. “Napintas a pagbakasionan ditoy!” Intuloyda ti naguper iti dissuor. Sa laeng timmakdangda idi yayab da Balbina ken Manang Lina ti naladaw a pangaldawda. INYAWAG ni Balbina iti sekretaria ni Mayor Susanna Angelica ti isasarungkar da Roding iti opisinana tapno personal nga agyamanda kenkuana. Ngem idi maammuan ti mayora nga isuda ti bisita, imbaga ti mayor nga idiay laengen pagtaenganda ti pagderetsuanda ta sangailienda ida iti maysa a pangrabii. Kadua da Roding dagiti annakna ken da Balbina ken Manang Lina a simmarungkar iti pagtaengan da Mayor Susanna Angelica iti Centro East. Di nakasurot ni Ina Lining ta agpapaungar pay, ken kinaykayatna ti aginana kano. Ti maysa a balasang ni Manang Lina ti nangbantay iti baket. Kadaanan, ngem nadaeg a balay. Balay pay laeng dagiti nagmalmalalaki a politiko a kaputotan da Sioning iti ili ken probinsiada. Apagparada ni Balbina iti van iti sango ti balay, sinabat ida ti badigard. Isun ti nangiparada iti van. Sinabat ida ti katulongan iti ridaw. Intarusna ida iti nalawa a salas. Iti kosina, naidasaren ti nabaknang a pangrabii; dumandanon ti makapasaraaw nga ayamuom dagiti taraon iti yanda. Immuli ti maikadua a katulongan iti immuleg nga agdan nga agturong iti maikadua a kadsaaran tapno ipakaammona ti kaaddada. Madamdama pay, nagsaruno da Mayor Susanna Angelica ken Sioning nga immulog iti agdan. Nagragutok ti puso ni Roding idi mamatmatanna dagiti agina. Pinagsinnublatna ida a kinita. Ti mayora, di mailinged a karuprupa ken kasuksukog la unay ni Bianca Christina. Ti laeng kudilda ti nagdumaanda. Ket nalagipna ti paripirip ken nabagas nga isem ken panagtungtung-ed ti inada idi agsaritada idi sangsangpetda. Isu met laeng! Ni Sioning, kasla di met nabaelan a linaylay ti panawen. Isu pay laeng daydi babai nga inay-ayatna, malaksid laeng ta addan saggaysa nga ubanna, ken pamuskolen ti anteohosna. Limmukmeg, ngem maitugotan pay laeng ti kinapusaksakna. Napatakderda nga agaama idi makaulog dagiti agina. Dida nakauni a dagus. Nagmiminnatmatda lattan. Adda siddaaw kadagiti mata dagiti annak ni Roding a nakaimatang iti mayora, ket dida naigawid a tinaliaw ti amada. Agsalsaludsod dagiti matada kenkuana. Kinutim laeng ti amada ti bibigna; sa inyam-ammona dagiti annakna iti agina a Sioning ken Mayor Susanna Angelica. Nagkinnita da Sioning ken ti mayora. Sa makalulua a nagtung-ed ni Sioning. Daydiay laeng, dimmarup a kasla mailiwan nga immarakup ni Mayor Susanna Angelica ken ni Roding. Nairut. Napaut. Kasla adda narangtayan a rikna ken bara a nangep-ep iti di mailadawan nga iliw iti kinataoda. Ikkis ti lasag ken dara. Nagsaning-i pay ti mayora. Inap-aprosan met ni Roding ti bukot ti balasang. “Saanen a misterio ken ni Susanna, Roding. Impudnok ti amin. Naawatanna,” inlawlawag ni Sioning idi makapagwaywayasda ken Roding. “Ngem ti pannig-an…” “Saan a pudno. Inlibasko nga imburak ken imbelleng!” “Ngem apay a tinallikudam daydi karinkarita?” “Diak nabalusingsing daydi papang. Adda sakit ti pusona. Diak kayat a data ti gapuna ti pakaapitanna a dina oras. No mapasamak a kasta, napanunotko idi a nariribukto ti biagta. Pakawanennak iti kinarasik.” Iniggaman ni Roding ti kanawan nga ima ni Sioning; indennesna iti barukongna. “Pakawanennak daydi nagawan a kaingungotko, ngem inay-ayatka iti amin a puso ken kararuak! Agpapan ita.” 4. MARAGSAKANAK iti daytay naimatanganta idiay pagtaengan ken hardin da Sioning, inada... Uray siak, amada. Ngem umanay ngatan dagidiay a rason tapno agawid ken taripatuen ni Roding ti turod ken ti dissuor? Ken taginayonennanto ngata dayta kalapawta? Dakkel ti namnamak, inada... umanayen a pangrugian. No kasta, mabalinko ngaruden ti sumurot kenka? Timmangad ni Ama Asiong iti batogda a langit. Nakipagtangad met ni Ina Lining. Agmarmarapukawen ti gagan-ayan, inada. Naginnisemda. Sa nagkibinda. Nakalawlawag dagiti rupada. Naglukat ti law-ang, ket adda bimmaba a nakapudpudaw ken awan mulitna nga ulep a nangbungon ken nangakup kadakuada. Idi agpukaw ti ulep, agar-arin ti anaraar...